gg arrow Eğitim makaleleri arrow Mat.öğretmen adayının aktif öğrenme metodunu kullanarak, matematiği öğretmeyi öğrenmesi
Mat.öğretmen adayının aktif öğrenme metodunu kullanarak, matematiği öğretmeyi öğrenmesi Yazdır E-Posta
İçerik İndeksi
Mat.öğretmen adayının aktif öğrenme metodunu kullanarak, matematiği öğretmeyi öğrenmesi
Sonuc ve oneriler
Literatur

Hülya Gür

 University of Leicester

 

Özet

bu çalışmada, matematik öğretmen adaylarının öğretmeyi nasıl öğrendikleri konusu üzerinde durulmuştur. Çalışma Leicester/İngiltere’de ve Balıkesir/Türkiye’de yapılmıştır. Leicester’da 12 PGCE matematik öğretmen adayı ve Balıkesir’de de 57 son sınıf matematik öğretmen adayı bu çalışmaya katılmıştır.

Çalışma sonunda elde edilen sonuçlar şöyle özetlenebilir: Her iki kurumdaki matematik öğretmen adaylarının öğretmeyi nasıl öğrendikleri, öğretmeye karşı tutumları, duygu ve düşünceleri, ortaokul ve lisede öğrendikleri matematiğin şimdiki öğrenmelerine etkisinin, üniversitede aldıkları öğretmenlik eğitiminin, pedagojik formasyonun ve staj uygulamalarının, öğretmede kullanılan materyallerin, öğretme yöntemlerinin öğretmen adayının öğretmenliği öğrenmesi  üzerinde etkisinin olduğu  saptanmıştır. Her iki öğretmen yetiştirme kurumunda bulunan adayların tutum, davranış, inanışlarını ve onların öğrenmelerini etkileyen faktörler arasında benzerlikler olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, üniversite eğitiminde aktif öğrenme metodu (active learning method) ile karşılaşıp, bunu kullanmayı öğrenen öğretmen adayının basamak teorisinin (stage theory) öğretmeyi yansıtma (reflective teaching) basamağına ulaştığı saptanmıştır.

(Anahtar kelimeler: matematik öğretimi, öğretmen adayları, öğretmeyi öğrenme, aktif öğrenme, stage (evrim) teorisi, öğrenmeyi yansıtma.)

 

Araştırmanın yöntemi

Araştırmanın amacı, her iki öğretmen yetiştiren kurumdaki öğretmen adaylarının öğretmeyi ve özellikle matematik öğretmeyi nasıl öğrendiklerinin, matematik öğretiminde metod derslerinin etkisinin ne olduğunun, aktif öğrenmeyi kullanıp kullanmadıklarının, kullanılıyorsa bunu uygulamalarında nasıl yansıttıklarının, adayların öğrenmelerine etki eden faktörlerin neler olduğunun, yaşın ve daha önceki öğretmenlik deneyimlerinin etkisinin, rol modellerin etkisinin ne olduğunun, eğitimleri süresince adayların tutum, davranışlarında ne gibi değişikliler olduğunun, pedagojik formasyonunun etkisinin ne olduğunun, stajın ve üniversitede aldıkları eğitimin etkisinin, daha önceki matematik öğretiminin ve deneyiminin etkisinin, ve üniversitede kazandırılan eğitim ile stajdaki uygulama arasındaki ilişkinin ne olduğunun belirlenmesi amacı ile bu çalışma yapılmıştır.

Örneklem

Betimsel nitelikte olan bu araştırma 1996-1998 öğretim yıllarında yapılmış olup, araştırmanın evrenini, Leicester Üniversitesi Secondary PGCE (tezsiz yüksek lisans) programındaki matematik öğretmen adayları ile Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi Matematik son sınıf matematik öğretmen adayları oluşturmaktadır. Araştırmada opportunistic örneklem kullanılmıştır. 12 tane Leicester Üniversitesi secondary PGCE tezsiz yüksek lisans programındaki matematik  öğretmen adayları ile 57 tane Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi Matematik öğretmen adayı bu araştırmanın örneklemini meydana getirmiştir.

Metod

Araştırmanın amacında belirtilen araştırma sorularının cevaplanması için qualitatif ve quantitatif araştırma metodu kullanılarak, araştırma metodu dizayn edilmiştir.

12 kişilik Leicester PGCE örneklemi, bir yıl boyunca üniversitedeki eğitimlerinde ve staj uygulamalarında izlenmiş ve gözlemlenmiştir. Veri toplama metodları olarak şu metodlar Leicester’da kullanılmıştır:

anket I ve II

Anket hazırlandıktan sonra pilot uygulama yapılmıştır. Pilot uygulama sonuçlarına göre anket yeniden düzenlenmiştir. Düzenlenen anket iki kez uygulanmıştır: ilk anket uygulaması, öğretmen adayları ilk staj uygulamasından döndüklerinde ve ikinci anket uygulaması ise, adaylar son dönem staj uygulamasından döndüklerinde uygulanmıştır. Anketi iki kez uygulamanın amacı, adayların matematik öğretmeye karşı olan tutum, davranışlarında ve görüşlerinde ne gibi değişiklikler olduğunu saptamaktır.

Anketin birinci bölümünde adayın yaşı, cinsiyeti, lisede bitirdiği bölüm; anketin ikinci bölümünde daha önceden öğretmenlik deneyiminin olup olmadığı, matematiğe karşı tutumlarının neler olduğu, cebir (algebra) ve verileri kullanma (data handling) ile ilgili görüşleri; anketin üçüncü bölümünde adayların öğrencileri ile ilgili görüşleri, anketin son bölümünde matematik dersinde kullandıkları materyaller, metodlar, sınıftaki öğrencilerin oturma düzenleri, sınıfta kullanılan grup aktiviteleri ile ilgili görüşlerini içeren 30 sorudan oluşmuştur. Anketteki soru yapıları şöyle gruplanmıştır: likert-tipi sorular, açık uçlu sorular, ve derecelendirmeye yönelik soru çeşitlerinden oluşmuştur.

Örnek olay

Örnek olay için dört tane öğretmen adayı seçilmiştir. Seçim yapılırken adayların, yaşları, cinsiyetleri, staj uygulamasında cebir (algebra) ve verileri kullanmayı (data handling) öğretip öğretmedikleri, matematik notlarının durumu göz önüne alınmıştır. Üç tanesi bayan, bir tanesi erkek olmak üzere koşulları sağlayan dört aday bu çalışma için uygun bulunmuştur. Bu dört adayın bütün kurs süresince her yaptığı aktiviteler takip edilmiştir. Bu adaylarla yarı yapılandırılmış görüşme ve gözlemler yapılmış, ve dökümanları incelenmiştir.

Yarı yapılandırılmış görüşme

Görüşmeler 4 örnek olay örneklemi ile yapılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme soruları şu şekilde gruplanmıştır: adayın neden matematik öğretmenliğini seçtikleri, matematik dersiyle ilgili daha önceki olumlu ve olumsuz deneyimleri, kendilerine orta ve lise de cebir (algebra) ve verileri kullanmanın (data handling) nasıl öğretildiği, eski öğrendiklerinin şimdiki matematik öğrenimlerinde ve öğretimde kendilerini nasıl etkilediği, üniversitede aldıkları eğitimin nasıl etkilediği, lise ve üniversite eğitimi arasında fark olup olmadığı, staj uygulamalarını nasıl buldukları, okul dosyası hazırlamanın yararlı olup olmadığı, ders planları ve müfredat hakkındaki düşünceleri ve hangi alanda kendilerini yetersiz gördükleri konularında, yarı yapılandırılmış çeşitli sorular sorulmuştur.

Ayrıca, üniversite matematik öğretim elemanı ile de yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır. Bu görüşmenin amacı, araştırma sorularının cevabına değişik bir açıdan yaklaşıp, değerlendirmektir.

Her bir görüşme 1saat 25 dakika ile 1 saat 55 dakika arasında sürmüştür. Toplam görüşme süresi 6 saat 55 dakika ve öğretim elemanı görüşmesinin süresi de 1 saat 10 dakika olarak hesaplanmıştır. Görüşmeler bittikten sonra tüm görüşmelerin kayıtları yazılı dökümana dönüştürülmüştür. Bu görüşme metinlerinin çalışmada kullanılabilmesi için adayların yazılı izni alınmıştır.

Gözlem

Üniversitedeki matematik öğretmenliği bölümünde, öğretmen adayları ve üniversite öğretim elemanı cebir (algebra) ve veri kullanma (data handling) konularını öğretirlerken metod derslerinde gözlenmiştir. Ayrıca, öğretmen cebir (algebra) ve veri kullanma (data handling) konularını öğretirlerken staj uygulamalarında gözlenmiştir. Adayları staj uygulamalarında gözlemenin amacı, adayların öğrendiklerini nasıl yansıttıklarını görmek içindir. Bunun için doğal gözlem yapılmıştır. Gözlemde, adayların hangi metodları, teknikleri, grup aktiviteleri, kaynakları, araçları kullandıklarına bakılmıştır.

Ayrıca, aday-öğrenci, öğrenci-öğrenci, aday-öğretmen arasındaki ilişkiye de bakılmıştır. Önem arz eden adayın, öğretmenin ya da öğrencinin davranışları ve söyledikleri kayıt edilmiştir. Gözlemden sonra adayın, sınıfta yaptığı ve kullandığı aktivitelerle ilgili konularda ayrıca görüşleri alınmış ve bunlar not edilmiştir. Ayrıca adayların dersi işlerken kullandıkları ders notları, öğrencilerin notları da toplanmıştır. Toplanan gözlem verileri kategorilendirilmiş ve daha sonra da kodlanmıştır.

Dökümanların incelenmesi

Öğretmen adaylarının ders planları, kendilerini değerlendirme dökümanları, yazdıkları ödevler (I ve II), ders anlatırken kullandıkları dökümanlar, öğretmenlik programına başvuruda bulunurken doldurdukları form, kurs sonunda hangi konuda hizmet içi eğitim alacaklarına ilişkin doldurdukları form, ve üniversite elemanın dönem sonunda uyguladığı anket incelenmiştir. İncelemede toplanan dökümanlar tarih sırasına dizilmiş ve aktif öğrenme ile ilgili maddeleri ne zaman ne kadar kullandıklarına dair frekans ve yüzde tabloları oluşturulmuştur. Ayrıca tezde bu dökümanlardan bazı bölümlerden kesitler alınıp, araştırma sorularının cevapları bunlarla da desteklenmiştir.

Veri toplama metodları olarak şu metodlar Balıkesir/Türkiye’de kullanılmıştır:

 Anket I

 Leicester’da uygulanan anket Türkçe’ye çevrilerek Balıkesir’de uygulanmıştır. Anket uygulanmadan önce, pilot uygulama yapılmış, pilot çalışmanın sonuçlarına göre bazı sorular ve kelime yapıları değiştirilmiştir. Örneğin, pilot çalışma sonunda algebra yerine aritmetik, sayılar, semboller, denklemler; ve data handling yerine, olasılık ve istatistik kelimelerinin kullanılmasına karar verilmiştir.

Gözlem

 Leicester’ daki gözlemlerde olduğu gibi aday öğretmenler staj uygulamalarında gözlenmiştir. Ayrıca Balıkesir’ de matematik öğretmenleri de gözlenmiştir.

Balıkesir’de gözlem için üç matematik öğretmeni ve üç matematik öğretmen adayı seçilmiştir. Öğretmenler, 3 yıllık tecrübeli, 13 yıllık tecrübeli ve otuz yıllık tecrübeli olmak üzere Balıkesir’de üç değişik okulda öğretmenlik yapan öğretmenlerden seçilmiştir. Aday öğretmenler hem stajda, hem de üniversitede ders anlatırlarken gözlemlenmiştir.

Dökümanların incelenmesi

 Leicester’dakine benzer olarak adayların ders plânları toplanıp incelenmiştir.

Öğretmen adayının hazırladığı okul dosyalarının incelenmesinde şu noktalar göz önüne alınmıştır: Dosyalar (planlar, kendilerini değerlendirme formları, …) genel olarak nasıl hazırlanıyor, aktif öğrenme metoduna göre nasıl dizayn ediliyor, adaylar kendilerini ve öğrencilerini nasıl değerlendiriyorlar, hangi oturma düzenini, öğretim tekniklerini, metodlarını, materyalleri öğretimleri için nasıl kullanıyorlar?

Çalışmada veri toplama süreci bitmiş olup, verilerin incelenip değerlendirilmesi, hala devam etmektedir.

Bulgular ve yorumlar

Öğretmen adaylarının görüş, düşünüş ve davranış ve kullandıkları metod ve tekniklerdeki gelişmeler ve değişiklikler adayların öğretirken gerçek uygulamada karşılaştıkları güçlüklerden kaynaklanmıştır. Öğretmenlerin ve öğretmen adaylarının ders plânlarına uymadıkları gözlenmiştir.

Türkiye’deki üniversitelerdeki öğretim elemanları ile okullardaki staj öğretmenler dersi işlerken sadece takrir, düz anlatım, gösterip yaptırma, ve öğrencilerin anlayıp anlamadıklarını test etmek için soru sorma yöntemiyle öğretim yaptıklarından, öğretmen adaylarının stajdaki uygulamalarında bu metodlar dışında başka metod kullanmadıkları ortaya çıkarılmıştır. İngiltere’de ise, üniversitede ve stajda öğretmen adayı her türlü metod ve teknikle üniversitede tanıştırılıp, adayın stajda ve daha sonraki öğretmenlik yaşantılarında kullanmaları için alışkanlık kazandırılmasına çalışıldığı görülmüştür.

Türkiye’de öğretmen adaylarının aldıkları teorik bilgileri uygulamada güçlükle karşılaştıkları bulunmuştur. Ayrıca öğretmen merkezli bir öğretim uygulanmaktadır. Öğrencinin gereksinimleri, eksiklikleri göz önüne alınmamaktadır. Üniversitedeki öğretim elemanın öğretim teknikleri ve metodları ile okullardaki öğretmenlerin ve öğretmen adaylarının kullandıkları öğretim metod ve tekniklerinin aynı olduğu sonucu bulunmuştur.

Türkiye’deki ve İngiltere’de üniversite elemanın ve staj öğretmenin, aday üzerinde etkili olduğu sonucu göz önüne alındığında, üniversite elemanının ve staj öğretmenin yetiştirilip, aday öğretmenlere örnek olmaları sağlanmalıdır.

Bu çalışma, öğretmenlik kurs programlarının tasarlanmasında, programa yeni öğretim metodlarının ilave edilmesinde ve daha sonra yapılacak araştırmalar için teori ve metodoloji olarak bir örnek olacaktır.



<Önceki   Sonraki>
MATEMATİKÇİ PULU
HİPERBOLİK UZAY
FOTO MATEMATİK
C.Sequin Galeri
MATEMATİK AFİŞİ
G.W.Hart galeri
KARİKATÜR
M.C.Escher galeri
MATEMATİK KİTABI
MATEMATİK FİLMİ