Matematik Haberleri Arşivi arrow Matematik haberleri arrow Öklid-dışı uzayda yapılan modern savaş! Radikal 2002
Öklid-dışı uzayda yapılan modern savaş! Radikal 2002 Yazdır E-Posta

Geometrinin evrimi her zaman ilgimi çok çekmiş bir konu. Eski Yunan'da Öklid tarafından temelleri kurulan bu matematik dalı 2500 yıl boyunca neredeyse hiç değişmeden yerinde durmuşken, 19. yüzyılda ansızın büyük bir evrim geçirdi.
Aslında bu evrimi ve nedenlerini ayrıca uzun uzun yazmam gerek ama bu hafta, geçen haftadan başladığım postmodernist bilim tezleri konusunu sürdürürken ansızın Öklid'e ihtiyaç doğdu. 

Önce hatırlatma: Alan Sokal isimli bir fizikçi, Amerikalı postmodernistlerin favori dergilerinden Social Text adlı bir
dergiye ünlü Fransız düşünürlerin görüşlerinin fizik bilimi tarafından da desteklendiğine dair bir dizi zırvalıktan oluşan uzun bir makale göndermiş ve bu makalesi dergide yayımlanmıştı. Sokal hemen yaptığı şakayı açık etmiş, postmodernistleri çok zor durumda bırakmıştı.


Bu şakanın sonrasında başlayan (ve hâlâ daha da bitmemiş bulunan) geniş tartışmada postmodernistlerin bilimin bir 'sosyal-kültürel yapı' olduğunu öne süren tezlerini geçen hafta aktarmıştım. Bu hafta, Fransız
'baba'lardan olup Türkiye'de de çok müridi olduğunu bildiğimiz Jean Baudrillard'dan bir alıntıyla başlamak istiyorum.
Baudrillard, bir makalesinde 'modern savaşların Öklid-dışı uzayda geçtiğini' söylüyor.

Ne demek bu?
Önce Öklid'i anlatayım ki, oradan Öklid-dışına varabilelim. Uzun izahata geçmeyeceğim, Öklid, hepimizin ortaokul ve liselerde öğrendiğimiz geometrinin kurallarını koyan kişidir. Bunları bir dizi 'aksiyom'la belirlemiştir. (Meraklısına not, aksiyom ispatına gerek olmayan "doğru'lara matematikte verilen isim. Bütün matematik böyle bir dizi aksiyom üzerine kuruludur.)  Öklid'in 5 'aksiyom'u şöyleydi: 1. Aynı şeye eşit olan şeyler eşittir. 2. Eşit şeylere eşit çokluklar eklenirse sonuç yine eşittir. 3. Eşit şeylerden eşit çokluklar çıkarılırsa sonuç yine eşittir.
4. Birbiriyle çakışan şeyler birbirine eşittir. 5. Bütün, parçalarından büyüktür.
Bu ispatlanmasına gerek olmayan aksiyomlardan  Öklid bir dizi 'postüla' çıkardı. Bunlar daha tanıdık gelecek:
1. İki noktadan bir doğru geçer. 2. İki nokta arasındaki sürekli doğru sonludur. 3. Bir noktadan eşit uzaklıktaki noktaların geometrik yeri çemberdir.


4. Tüm dik açılar birbirine eşittir. Vb.  Öklid postülalarından biri de paralellerle ilgiliydi. İlgiliydi ama bir tek bu postüla hep sorunluydu, çünkü aksiyomlardan bunu çıkarsamak tam olarak mümkün değildi.
Bir paralel sonsuza kadar paralel kalmak zorunda mıydı? 19. yüzyılda çeşitli matematikçiler, paralelin çizgilerinin birbirine yakınlaşabileceği ya da uzaklaşabileceğini düşünmeye başladılar.
İşte Öklid-dışı geometri ve 'Öklid-dışı uzay'lar böyle geliştirildi.  Peki ama Baudrillard'ın 'modern savaşın Öklid-dışı uzayda geçtiğini' söylemesi ne anlama geliyor?  ben de, aynen fizikçi Alan Sokal gibi bu sözlerin ne anlama geldiğini bir türlü çözemedim. 'Şiirsel anlatım özgürlüğü' diyeceğim ama okuduğum metin Baudrillard'ın bir şiiri değil, 'bilimsel' bir metni.
Alan Sokal, hepimiz adına Gilles Deleuze, Jacques Derrida, Felix Guattari, Luce Irigaray, Jacques Lacan, Jean-Francois Lyotard, Michel Serres, Julia Kristeva ve tabii ki Jean Baudrillard'ın 'bilimsel' metinlerini taramış, yukarıda sözünü ettiğim türden aslında hiçbir anlama gelmeyen bir
sürü cümle saptamış.
Sokal'ın bulduğu bütün cümleler ya matematiksel ya da fizikle ilgili terimleri, kavramları içeriyor ve Sokal'ın tespitine göre bu kavramlar çoğu zaman ya yanlış biçimde ya da hakkında hiçbir açıklama yapılmaksızın öylece kullanılıyorlar.

05.05.2002

Kaynak: Radikal

<Önceki   Sonraki>
MATEMATİKÇİ PULU
HİPERBOLİK UZAY
FOTO MATEMATİK
C.Sequin Galeri
MATEMATİK AFİŞİ
G.W.Hart galeri
KARİKATÜR
M.C.Escher galeri
MATEMATİK KİTABI
MATEMATİK FİLMİ