mm arrow Eğitim makaleleri arrow  Sağlıklı ve Sağlıksız Eğitimin Karşılaştırılması
Sağlıklı ve Sağlıksız Eğitimin Karşılaştırılması Yazdır E-Posta

Sağlıklı ve Sağlıksız Eğitimin Karşılaştırılması

 

Düşünen, bilen, bildiğinin farkında olan ve okuyan varlık olarak insan, hayatını toplum içinde devam ettirir. Toplumlar da insan gibi doğar, gelişir, olgunlaşır ve ölür. Ne var ki toplumların ömrünün uzun olması, onların gençlere verdikleri eğitimin ne kadar sağlıklı olduğuna ve kalitesine bağlıdır. Her toplumun kendine has kavramları ve her kavramın bir muhtevası vardır. İnsanları bir arada tutan ortak kavramlar, eğitimle çocukların zihinlerine nakşedilir.

Günümüzde anlam bakımından önemli derecede yozlaştırılan kelimelerden biri de eğitimdir. Eğitim, insanda şahsiyetin oluşmasını şekillendirir. Eğitim olumlu ve fazilete dayalı davranış, tutum ve alışkanlıklar kazandırma süreci iken, öğretim insana bilgi yükleme, meslekî bilgi ve beceri kazandırmadır. Eğitim, insanın bir bütün halinde gelişmesine yardımcı olur.

Ferdin hayatındaki gayelerinin medenileşmesini, hissî tepkilerinin incelmesini (yumuşamasını), zerâfet kazanmasını ve yaşadığı dönemin en geçerli bilgileri ışığında nesne ve hadiselerin mahiyeti ve anlamlan hakkındaki anlayışının olgunlaşmasını sağlar. Eğitim aynı zamanda insana bir serî alışkanlıklar kazandırma ve estetik duyguları (san'at) geliştirme sürecidir de.

Özen gösterme, kendini anlatabilme ve kısa sürede başkasının ne düşündüğünü anlayabilme san'atı; eleştiriye ve ithamlara dayanabilme vasfı, medenî bir şekilde olumlu veya olumsuz görüş bildirebilme ve gerçeği en ufak ayrıntısına kadar değerlendirebilme kabiliyeti; sınırlı bir zaman süresinde ne yapılabileceğini kestirebilme becerisi ve farklı görebilme kabiliyetinin inkişâfı gibi özellikler eğitim aracılığıyla kazanılır. Eğitim hadisesi toplum tarafından çalınan bir senfoniye benzer.

Toplumda birlik ve âhenk varsa, eğitim senfonisi de başarılı olur. Ne var ki, ülkemiz için bunun böyle olduğunu kabul etmek zordur. Zira eğitim kavramı yozlaştırılarak pratikte, öğretimle özdeşleştirmiştir. Eğitimin seviyesini ölçen ve eğitimin muhtevasının ne kadar doldurulduğuna dair sürekli kamuoyuna duyurulan istatistiki bilgiler vardır. Eğitimle ilgili istatistikî rakamların geçerliliği ve doğruluğu, verilerin nasıl elde edildiğine ve muhtevalarının ne ölçüde doldurulabildiğine bağlıdır.

Bu yazıda sağlıklı ve kaliteli bir eğitimin özelliklerini karşılaştırmalı olarak sunmak ve ülkemizde çağdaş ve sağlıklı eğitimin standartlarına ne ölçüde ulaşılabildiğini sizlere göstermek istiyoruz.

Sağlıklı Eğitim 1. Sağlıklı bir eğitim alan kişi, insanın dış dünyayı algılamada, illüzyonlara, ön yargılara ve şartlanmalara açık olduğunun farkındadır.

Sağlıksız Eğitim 1. Sağlıksız bir eğitim alan kişi ise her algıladığı, gördüğü ve dinlediği şeyin tek doğru ve tek gerçek olduğuna inanır.

Sağlıklı Eğitim 2. Eşya ve hadiselerin birden fazla anlamı olduğunun farkında olan sağlıklı eğitimden geçmiş kişi, varlık ve hadiselerin ifade ettiği en uygun anlamı ve doğruyu, şartlara, zamana ve yere göre seçer.

Sağlıksız Eğitim 2. Sağlıksız eğitimden geçen kişiye göre eşya ve hadiselerin tek anlamı ve tek izahı vardır. Bunun dışındaki her şey büyük ihtimalle yanlıştır.

Sağlıklı Eğitim 3. Sağlıklı eğitimde kişiye, “Her zaman ben doğruyum-sen yanlışsın” yaklaşımının geçersiz olduğu, onun yerine, belli ortak paydalar ve mevcud şartlar üzerinde anlaşmaya dayalı uzlaşmacı diyalogun toplum barışının en gerçekçi yolu olduğu (yumuşak mantık) sürekli vurgulanır.

Sağlıksız Eğitim 3. Sağlıksız eğitimden geçen kişi, “Ben doğruyum-sen yanlışsın” mantığına inanır. Her-şeyi siyah-beyaz mantığı ve yaklaşımıyla ele alırken, gri tonlara karşı müsamahası ve hoşgörüsü yoktur. Bu insanlar, şartlar üzerinde anlaşma yolunu tercih etmeyen, diyaloğa ve uzlaşmaya kapalı insanlardır. Toplumdaki bağnazlık ve hoşgörüsüzlük de bu tip insanlardan kaynaklanır.

Sağlıklı Eğitim 4. Sağlıklı eğitimden geçen kişi, hadiselere farklı açılardan bakabildiği gibi, kararlarını da çok boyutlu düşünerek verir.

Sağlıksız Eğitim 4. Sağlıksız eğitimden geçen kimse hadiselere farklı açılardan bakamadığı gibi düşünceleri ve kararları da tek boyutludur.

Sağlıklı Eğitim 5. Sağlıklı eğitimde, insanlara, nasıl düşüneceği ve matematikî (ölçü ve hesaba dayalı) düşünmenin yolları öğretilir.

Sağlıksız Eğitim 5. Sağlıksız eğitimde insanlara neyi düşünecekleri ve neyi düşünmeyecekleri öğretilirken, şartlara ve zamana bağlı olarak eskiyen bilgilerin pek çok şeyi izah edemez hale geldiği ise hiç vurgulanmaz.

Sağlıklı Eğitim 6. Sağlıklı eğitim almış kişi, kendisi, toplum ve kâinat hakkında bilgi edinme yolları konusunda eleştirel bir bakış açısına, kıyaslama ve analiz gücüne sahiptir. Bunun için matematikî düşünme metotlarını, belli başlı analiz usûllerini, tarihini, insanlığın dinî, ahlâkî ve felsefî kavramlarını çözümleyebilecek seviyede temel bilgi ve yaklaşımlara sahiptir. Bu konulardaki bilgi ve tecrübelerini sürekli kritiğe tabi tutarak kendini yeniler.

Sağlıksız Eğitim 6. Sağlıksız eğitimden geçmiş kimsede, bilgi edinme yollarına karşı eleştirel bir bakış açısı gelişmemiştir. Hadiseleri anlama ve analiz etme gücünü kendinde bulamaz. Başkalarının analiz ve yorumlarını kullanmayı tercih eder.

Sağlıklı Eğitim 7. Sağlıklı eğitim almış kişi, açık ve etkili şekilde düşünebilir ve yine düşüncelerini açıkça ifade edebilir. Okurken ve dinlerken çözümleyici ve eleştirel metodu ve yaklaşımları kullanmayı tercih eder.

Sağlıksız Eğitim 7. Sağlıksız eğitimde ise kişi, etkili düşünmeden mahrum olduğu gibi, düşüncelerini de net şekilde ifade etmez; okurken ve dinlerken sorgulayıcı bakış açısını kullanmaktan uzaktır.

Sağlıklı Eğitim 8. Sağlıklı eğitim, kişiye alçak gönüllülük, insanlık ve nükteli ifade kabiliyeti kazandırır.

Sağlıksız Eğitim 8. Sağlıksız eğitim ise, kişiyi az ve yetersiz bilgilenmesinden dolayı gururlu ve bencil davranışlar kazanmaya götürür.

Sağlıklı Eğitim 9. Sağlıklı eğitim alan kimse, kendisi olur, şahsiyet ve fazilet sahibidir. “Ben kimim” sorusunun cevabını, fert, aile, grup ve toplum boyutlarında çözdüğünden, kimlik problemi yaşamaz.

Sağlıksız Eğitim 9. Saglıksız eğitimden geçen kişi ise kendisi olmayıp, beklenen tiptir. Kendine has düşünceleri, yorumları ve sentezi yoktur. “Ben kimim” sorusunun cevapları net ve açık olmayıp, çelişkilerle doludur. Kişi, kimlik problemini sürekli yaşar.

Sağlıklı Eğitim 10. Sağlıklı eğitimden geçen insanlar, farklı olmayı, farklı düşünmeyi, tehlike olarak değil zenginlik olarak algılarlar.

Sağlıksız Eğitim 10. Sağlıksız eğitimden geçen insanlar ise, farklı olmayı ve düşünmeyi kendi varlıklarını ve menfaatlerini tehlikeye atıcı bir gelişme olarak görürler ve farklılaşmayı yok etmeye, baskılamaya çalışırlar.

Sağlıklı Eğitim 11. Sağlıklı bir eğitim, kişiye, devamlı ruhda, özde yenilemesinin yollarını öğretmek suretiyle yenileme alışkanlığı kazandırır. Böyle bir kişi sahip olduğu şeylerle yetinme tuzağına düşmez, daha mükemmeli, daha iyiyi ve kusursuzu elde etmek için gayret sarfeder.

Sağlıksız Eğitim 11. Sağlıksız eğitim ise kişiyi kalıplaşmış, donuk, monoton bir hayata hazırlar. İnsan, klişeleşmiş cümlelerle ve sloganlarla düşünür ve hayatını sürdürür. Kendini yenileme diye bir kaygıdan ve davranış tarzından habersizdir. Sahip olduğu şeylerle yetinerek kendini tembelliğe sevkeder.

Sağlıklı Eğitim 12. Başarılı bir eğitim sistemi, gençlere birşeyler olmayı değil (liseli, üniversiteli olmak; doktor, mühendis, profesör, zengin olmak vs.) birşeyler üreterek, sahip oldukları makam ve mevkinin içini doldurarak ve herşeyin bedelini ödeyerek birşeylere sahip olmayı ve elde ettikleri İmkânları kullanmayı öğretir. Böyle bir eğitim, insanlara üretme, ürettiklerini kullanma davranışını ve yollarını kazandırır.

Sağlıksız Eğitim 12. Başarısız bir eğitim sistemi, insanlara bedelini ödemeden imkânlardan istifade etme, üretmeden tüketme ve hep hak etmeden birşeylere sahip olmayı teşvik eder. Bunun oluşmasını engelleyecek usûller ve davranış kalıpları, gençlere bizzat yaşanarak büyükler tarafından gösterilmez. Sonuçta insanlar, üretmeye değil, tüketmeye, hak ettiklerini değil, hak etmeden ellerine geçirdikleri fırsatları kullanmaya motive edilirler.

Sağlıklı Eğitim 13. Sağlıklı bir eğitimde, şahsî menfaatleri ile, toplumun menfaatlerini dengeleyecek davranış ve tutumlara nasıl sahip olacağı kişiye öğretilir.

Sağlıksız Eğitim 13. Sağlıksız eğitimde, şahsî menfaatler öne çıkarken, toplum menfaatleri ikinci, üçüncü plâna itilir. Böyle bir eğitimin sonucu, şahsî menfaatlerin korunup kollanması stratejilerine ve “devletin malı deniz...” düşüncesinin pratik hayatta yaygınlaştırılmasıdır.

Sağlıklı Eğitim 14. Sağlıklı eğitimde kişinin mücadele edeceği düşmanlarının cehalet, zaruret, ihtiyaçlar, ihtilaflâr ve bölünmeler olduğu ısrarla vurgulanır. Bu sıfatları taşıyan insanlara ancak ilim, zenaat-teknoloji ve ittifak- birleşme silâhlarıyla karşı konulabileceği öğretilir ve bu bizzat uygulamalarla gösterilir.

Sağlıksız Eğitim 14. Sağlıksız eğitimde ise fertler, kendi düşünce ve inançlarını, doğrularını ve zevklerini paylaşmayan insan ve insan gruplarını düşman olarak görürler veya öyle kabûl ederler. Sağlıksız eğitimden geçen kişiler, kendinden farklı olan herkesi bir tehlike olarak algıladıkları için, kötü ve beğenilmeyen sıfatlar ve onları taşıyan insanlara değil, kendinden farklı olan insanlara karşı çıkarlar. Mücadele, esas olarak insanları tek tip hale getirme, monotonlaştırıp, düşüncede, yaklaşımlarda, kılık kıyafet gibi dış görünüşlerde aynîleştirme üzerinde yoğunlaşır. Bu arada insanın hakiki silahları olan ilim, sanat, zanaat, teknoloji ve ittifak gibi vasıfları kazanma hedefi de ikinci ve üçüncü plâna itilir veya tamamen gözardı edilir.

Sağılıklı Eğitim 15. Sağlıklı eğitimde insanın yaptığı davranışlarından kendisinin sorumlu olduğu vurgulanır; başarısızlık ve mağlûbiyetlerin sebebi de ilk planda kişinin ve toplumların davranışlarında aranması gerektiği öğretilir.

Sağlıksız Eğitim 15.Sağlıksız eğitimde, insanın başarısızlıkları ve çektiği sıkıntı daha çok komplo teorileriyle izah edilmeye çalışılır. Her mağlubiyet karşısında İnsanlar kendisi dışında bir günah keçisi arama gayreti içerisine girerler. İnsanın kendisine ait hata ve kusurların çok az olduğuna ve asıl payın dış güçlere ve başkalarına ait olduğuna inanılır. Çuvaldızı başkasına, iğneyi ise kendisine batırma davranışı, sağlıksız eğitimde oldukça karakteristiktir.

Sağılıklı Eğitim 16. Sağlıklı eğitim alan kişi, olan ile olması gereken arasındaki farkı görebilecek ve. ona göre davranabilecek entellektüel kapasiteye sahiptir. Bu ikisini birbirine karıştırmadığı gibi, arasındaki farkı gerçek dünyada en aza indirmeye çalışır.

Sağlıksız Eğitim 16. Sağlıksız eğitimde ise insanlar, olan ile olması gerekeni karıştırır ve gerçek dünya ile ilişkisini koparır. Olması gerekenleri olanların yerine koyarak, dış dünyadaki gerçekleri, doğrular etrafında yeniden şekillendirme faaliyetine katılmaz. İnandığını yaşamak yerine yaşadıklarına inanmaya doğru giden bir değişimin sahibi olur.

Sağılıklı Eğitim 17. Sağlıklı eğitimde kişiye başarının, meritokrasi (fazilete ve liyakata dayalı sistem), yoluyla kazanılabileceği öğretilir.

Sağlıksız Eğitim 17. Sağlıksız eğitimde başarının, torpil anlayışına bağlı olduğu görülür. Sağlıksız eğitim almış kişi, alınteri ve imkânlarını kullanarak kazandığı kültürel ve meslekî özellikleriyle başarıya ulaşabileceğine inanmaz.

Sağılıklı Eğitim 18. Sağlıklı bir eğitimde, bir hadisenin gerçekleşebilmesi için, hem gerekli hem de yeterli şartların (sebeplerin) varlığı ve bu ayrımın iş yapmada ve karar vermede önemli olduğu vurgulanır. Bazı durumlarda elimizdeki imkânlar veya bilgiler gerekli olmakla birlikte yeterli olmayabilir. Bu noktada, sağlıklı eğitimde her bir iş için gerekli ve yeterli şartlar çok iyi analiz edilir ve şartların zaman zaman gerekli ama yeterli olmadığına dikkat çekilir.

Sağlıksız Eğitim 18. Sağlıksız eğitimde böyle bir ayırımın karar vermede önemli olduğuna dikkat çekilmez. Kişiler çoğu defa gerekli şartların yeterli olduğuna inanır. Her gerekli şart yeterli olamayacağı gibi her yeterli şartın da gerekli olmayacağı hakikati gözardı edilir.

Sağılıklı Eğitim 19. Sağlıklı eğitimde, ferdî özelliklerin inkişafına ve geliştirilmesine büyük önem verilir; toplumun sağlam ve sıhhatli olmasında, kişilikli, dürüst ve faziletli insanların sayısına bağlı olduğu kabul edilir.

Sağlıksız Eğitim 19. Sağlıksız eğitimde, ferdî özelliklerin inkişafı ve geliştirilmesi, kitlesel özelliklerin ön plâna çıkarılmasıyla köreltilir; insanlar daha çok kitle ruh haletiyle yönlendirilirler.

Sağılıklı Eğitim 20. Sağlıklı eğitim, meslekî bilgi ve beceri kazandırmanın yanında, insana dürüstlüğün, faziletin ve insanî değerlerin hayatta en geçerli evrensel sermaye olduğunu vurgular. Eğitimciler de davranış ve tutumlarıyla bunu gösterirler.

Sağlıksız Eğitim 20. Sağlıksız eğitimde daha çok meslekî bilgi ve beceri kazandırılır. Faziletli ve dürüst olmayı ön plana çıkaran ahlâkî davranışlar pek öğretilmez. Bu davranışlar, sadece sözle verilir. Ancak öğrenci öğretmeninin hayatında insanî değerleri, fazileti, dürüstlüğü, fedakârlığı görme imkanından mahkum kalır.

Sağlıklı Eğitim 21. Sağlıklı bir eğitim, insana en mühim sermaye olan zamanını programlı ve verimli şekilde nasıl kullanabileceğini öğretir. Eğitimin çatısını, zamanı en iyi değerlendirebilme yolları üzerine oturtur ve zamana sözünü geçirmenin yollarını kişiye öğretir.

Sağlıksız Eğitim 21. Sağlıksız eğitimden geçen insanların ise, zamanı verimli ve programlı kullanma ve her ânını değerlendirme, zamana sözünü geçirme gibi endişeleri yoktur.

Sağlıklı Eğitim 22. Sağlıklı eğitimde insanlar gelecek ufkuna sahiptir; burada geleceğe yönelik yaşama ve geleceği plânlama esastır.

Sağlıksız Eğitim 22. Sağlıksız eğitimde insanların gelecek ufukları yoktur. Günlük yaşama ve gününü kurtarma esastır. Yaşanan problemlerin ızdırabı, geçmişe yönelerek ve geçmişin nostaljisiyle hafifletilmeye ve giderilmeye çalışılır.

Sağlıklı Eğitim 23. Sağlıklı eğitime tabi insanlarda söz ve davranış bütünlüğü ve uyumluluğu görülür.

Sağlıksız Eğitim 23. Sağlıksız eğitimde, söz ve davranış arasındaki ilişki kopmuş olup, doğru, güzel ve iyiye ait bilgi her zaman davranışa dönüşmez. Çoğunlukla söz ve davranışları arasında uçurumlar olan insanlar yetiştirilir.

Sağlıklı Eğitim 24. Sağlıklı eğitim almış kimse, yüksek makam ve mevkilere geldiğinde sahip olduğu yetki ve haklarından daha çok, sorumluluklarını ön planda tutar. Hak ve adaletin ışığında sorumluluklarını dikkate almak suretiyle, karar ve davranışlarını şekillendirir.

Sağlıksız Eğitim 24. Sağlıksız eğitimden geçmiş kişi ise, sorumluluklarını değil, sahip olduğu yetki ve haklarını ön plânda tutar. Yetki ve haklarını kullanarak insanlara hükmederken, sorumluluklarını çoğu zaman dikkate almaz. Onun esas meselesi, yetki ve haklarını adaletsizce sonuna kadar kullanabilmektir.

Özetlersek, sağlıklı bir eğitimden geçmiş insanın vasıfları, aşağıdaki çerçeveyle uyumlu olmalı ve davranışları bu kriterler içinde şekillenmelidir:

- Hür düşünebilmeli ve düşüncelere saygılı olmalıdır.

- Birden fazla bakış açısının ve yaklaşımın olabileceğini hiç hatırdan çıkarmamalıdır.

- Öğretimini, daha çok hangi bilgiyi nereden nasıl elde edeceğini öğrenme üzerinde yoğunlaştırmalıdır.

- Neyi nasıl okuyacağını doğru öğrenmelidir.

- Ezberleme yerine, bilgiye, doğru yer ve zamanda müracaat etmeyi öğrenmelidir.

- Herkes, neyi ne kadar bildiğinin farkında olmalı, haddini bilmelidir.

- Neyi, kime, ne zaman ve nerede danışacağını bilmeli; her işi ehline sormalı ve vermelidir.

- Kendisini sürekli özde ve ruh plânında yenilemelidir. Şekildeki değişmeleri gerçek yenilenme olarak algılama yanlışlığına düşmemelidir.

- İkili ilişkilerinde “kazandım, kaybettin” tutumu yerine diyaloğa açık, uzlaşmacı bir tutuma sahip olmalıdır.

- Beden, ruh ve zihin sağlığına bir arada, denge içinde önem verilmeli. Biyolojik çevre kirliliği kadar, ruhtaki ve zihindeki kirlenmeye karşı da duyarlı olunmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır.

- Cihanşümul geçerliliğe sahip tek sermayenin ahlâk ve faziletin (dürüstlük) olduğunu bilerek, tutum ve davranışlarında bunu prensip edinmelidir

Dr. Selim AYDIN

 

<Önceki   Sonraki>
MATEMATİKÇİ PULU
HİPERBOLİK UZAY
FOTO MATEMATİK
C.Sequin Galeri
MATEMATİK AFİŞİ
G.W.Hart galeri
KARİKATÜR
M.C.Escher galeri
MATEMATİK KİTABI
MATEMATİK FİLMİ