Matematik Haberleri Arşivi arrow Matematik haberleri arrow E8'in şifresi çözüldü AA 2007
E8'in şifresi çözüldü AA 2007 Yazdır E-Posta
ABD'li ve Avrupalı uzmanlar, 19. yy.'da bulunan en karmaşık matematiksel yapılardan birinin sırrını çözdü

WASHINGTON - 18 Amerikalı ve Fransız matematikçiden oluşan ekip, dört yıl çalışarak, Norveçli matematikçi Sophus Lie'nin 1887'de bulduğu 'Lie grubu' adlı matematiksel yapının E8 adlı bölümünün sırrını çözmeyi başardı. Amerikan Matematik Enstitüsü Bilim Komisyonu Başkanı Prof. Peter Sarnak bu sayede, bilgisayarla karmaşık problemlerin çözülmesi için yapılan hesaplamaların kolaylaşacağını açıkladı.
E8'in gizeminin çözülmesini sağlamak için yapılan tüm hesaplamaların kâğıda yazılması halinde, Manhattan büyüklüğünde bir bölgenin yüzölçümüne denk geliyor. Araştırmada bilgisayarların sadece birkaç yıl önce geliştirilen hesaplama kapasitesinden faydalanıldı. Şifrenin çözülmesi için bilgisayarda yapılan hesaplamalar 60 gigabyte yer kaplıyor.


Norveçli Sophus Lie, cebirsel değişmezler ve diferansiyel denklemler kuramlarına önemli katkıda bulunmuştu. Lie grubu teorisi, küre gibi simetrik objelere dayanıyor. E8, 248 boyutlu bir matematiksel yapı.
Lie gruplarının doğadaki simetriyi anlayabilmemiz için yaratılan soyut matematiksel nesneler olduğunu açıklayan Bilgi Üniversitesi Matematik Bölümü Başkanı Prof. Dr. Ali Nesin klasik Lie grupları hakkında hemen her şeyin bilindiğini, istisnai Lie grupları hakkında ise birçok bilinmeyen olduğunu söyledi.
Nesin, çalışmayı şöyle değerlendirdi: "E8 grubunun temsilleri bilinmiyordu. Şimdi biliniyor. 18 matematikçi, çok güçlü bilgisayarlarla, yoğun biçimde çalışmış. Bu kadar çok kişinin, uzun süre çalışması matematikte enderdir. Buluşun henüz kavramsal değeri olmasa da kuramsal fizikte önemli uygulamaları olacaktır. Doğanın temel güçlerinin ortak kuramını oluşturmayı amaçlayan 'birleştirilmiş alan kuramı' gibi... Bunun da teknik ve hatta felsefi ve kozmolojik sonuçları olabilir. Zaman gösterecek." (aa, afp)

  20/03/2007

<Önceki   Sonraki>
MATEMATİKÇİ PULU
HİPERBOLİK UZAY
FOTO MATEMATİK
C.Sequin Galeri
MATEMATİK AFİŞİ
G.W.Hart galeri
KARİKATÜR
M.C.Escher galeri
MATEMATİK KİTABI
MATEMATİK FİLMİ