Okullardaki Şiddet

Okullardaki eğitim, aileyi terbiye ve arkadaş çevresindeki faziletlerle takviye edilmediği an; çocukların ve gençlerin dostları çete üyeleri, barınakları da ıslah evleri veya hapishaneler olur. Bugün ABD’de, okullara her gün yaklaşık 200 bin silahın getirildiği tahmin edilmektedir. Her yarım saatte bir öğrencinin vurularak öldürülmesi ise, bu tahmini destekleyen ibretli bir gerçektir. Diğer ülkelerde de benzer problemler mevcuttur. Peki eğitim yuvalarının büyük bir kısmının savaş alanı haline gelmesini pedagog ve sosyologlar nasıl yorumlamaktadır?

Wisconsin-Milwaukee Üniversitesi’nde eğitim profesörü olan Alex Molnar ve aile terapisti Barbara Lindquist’e (1995: 50) göre bu “şeytan tüyü”, şu sebeplerden kaynaklanmaktadır:

1. Sefalet: Sanayileşmiş ülkeler arasında en yüksek çocuk sefaleti nispeti ABD’dedir.

2. Aile ortamından kopukluk: Uyuşturucu bağımlısı ve tâcize temayüllü, ebeveynleriyle geçinemeyen çocuklar, çareyi çetelere sığınmakta bulmaktadırlar.

3. Çocuklara yapılan tacizler: İstatistiklere göre, çocuk katilleri ve mütecavizlerin çoğu kendi anne ve babalarıdır.

4. Şiddet ihtiva eden kültür: Medyadan siyasete kadar toplumu şekillendiren bütün unsurlar, gerilim ve şiddete prim vermektedir.

5. Materyalist kültür: Haktan ziyade güç, faziletten ziyade menfaat ve benliğin ağır bastığı bir kültürde, insanların ruh sağlıklarının bozulmaması mümkün değildir.

6. Baskı ve olumsuz rekabet: Anne ve babalar çocuklan için yaptıkları şeylerin karşılığını istemektedir. Bu baskı altında yetişen çocuklar da hayatı hep cidal olarak görmekte, hırstan ve olumsuz rekabetten kurtulamamakta ve çoğu zaman yaşadıkları ümitsizliklerle, anti sosyal davranışlar sergilemektedir.

‘Mermilerin uçuştuğu
Kardeşlerimin öldürüldüğü
Caddelerde ve kırlarda
Koşup saklanalım.”

ABD’de yaşayan çocukların dillerinde artık bu şarkılar vardır. Şiddet ortamında yetişen çocuklar, geleceğe ümitle bakmak yerine, günlerini kurtarmak zorundadır. Bunlar psikolojik yetimler, şiddet ve isyanın yavrularıdır. Kendilerini beslemeyen eli ısırmaktadırlar (Brendtro ve Long, 1995: 52).

David Levy ve Luretta Bender’in tespitlerine göre, sağlıklı bir karakter gelişiminin gerçekleşmediği yetimhanelerde sevgiden mahrum kalmış, şefkate susamış kişilikler ortaya çıkmakta ve değerler benliklere mal edilememektedir.

Anti sosyal davranışların en önemli sebeplerinden biri de budur. Günümüzde, belki yetimhaneler tarihe karışmıştır, ancak yetişkinlerden kopuk bir çocuk ordusu vardır. Boşanma, taciz, sefalet, uyuşturucu gibi sebepler yüzünden tam bir keşmekeş ortamında yaşayan yetişkinler, çocuklarına gereken şefkati gösterememekte, onlara yeteri kadar vakit ayıramamakta ve sağlıklı bir karaktere sahip olabilmeleri için onlara yardım edememektedirler. Ailelerin bu ihmalini telafi etmek için okullar yetersiz kalmakta, hapishaneler bu vazifeyi görmeye çalışmaktadır.

Kalb ve kafa bütünlüğüne sahip olarak, ahlâk ve faziletle donatıldığında bir milletin en önemli güç ve hamle kaynağı olabilecek gençler, nükleer santraller gibidirler ; gerekli ihtimam gösterilmezse o milleti mahvedecek bir atom bombasına dönüşmeleri mukadderdir.

Şiddet vak’alarına karşı ne çeşit tedbirler alınıyor?

ABD’deki çoğu eyalet, okullardaki şiddet hadiselerini önlemek için özel projeler geliştirmiştir. Mesela Chicago’da 120’den fazla polis, okullarla ilgilenmektedir. Ayrıca gönüllü velilerden oluşan bir grup da okullarda nöbetçilik yapmaktadır. Bu okullarda alınan diğer tedbirler ise şu şekildedir:

1. Koridorlarda ve yemekhanede 24 saat aktif emniyet kameraları (Bu kameralar sayesinde çete kavgalarının sayısında önemli bir düşüş olmuştur).

2. Dürüstlük, fedakârlık gibi değerlerin ve ulvi kavramların müzakere edildiği karakter eğitimi programları.

3. Akranlarla yapılan müzakereler (Aynı yaşlardaki öğrenciler, aralarındaki ihtilafları diyalog kurarak gidermeye çalışmaktalar).

4. Küçük problemleri büyümeden çözmek için hazırlanan “öğrenim merkezleri.”

5. Erkek öğrencilerin terbiyesi için erkek öğretmen ve polis memurlarından oluşan özel kurs grupları (Muhtemelen kızlara nazaran şiddete daha çok eğilimli oldukları için).

6. Çocukların haysiyet sahibi olmaları, geçmişleri ve kültürleriyle iftihar etmeleri ve başkalarına saygılı olmaları için tertiplenen faaliyetler.

7. Çocukları disipline alıştırmak için alınan tedbirler (giyim, temizlik ve tertibe dikkat etmek vs.)

8. Bıçak ve tabanca gibi silahlara karşı metal detektörler.

Peki bu tedbirler ne kadar tesirli olmaktadır? Webster’in (1993) yaptığı bir araştırmaya göre, bu programların çoğu, uzun vadeli çözümler getirmekten uzaktır. Sadece okul yetkilileri ve politikacılar için siyasi bir perde fonksiyonları vardır.

Bu programların gerçekçi olmamasının bir sebebi de dayanışma ve iş birliği içinde bir tahsil hayatından ziyade, rekabetçi ve ferdi öğrenimi vurgulamasıdır. Halbuki tesanüdün yabancısı olan öğrenciler, okul arkadaşlarına da ecnebileşirler. Şiddetin önemli bir kaynağı da bu tür bir yabancılaşmadır.

Bu yüzden münazara türü çalışmalara yeni bir çehre kazandırılmalıdır. Muhalif fikirleri savunan taraflar, sentez ve uzlaşmanın da yollarını aramak, hakkın hatırı için nefsin hatırını kırmasını öğrenmelidirler. Müşterek öğrenim başarıyı ve motivasyonu artırır, kritikler yaparak düşünmeyi ve farklı perspektiflerden yaklaşımlar yapmayı geliştirir. Bu tür istidatları gelişen öğrenciler, ihtilaflarla yüzyüze geldikleri zaman, siyah-beyaz mantığını kullanmak, yani “ben haklıyım, sen haksızsın” demek yerine, muhatabı anlamak, müsamaha ve mutabakat yolunu tercih ederler.

Tabii bu tür faziletlerin kalıcı olması hiç de kolay değildir. ABD’de sigara içilmesini azaltmak için 30 yıl, içkili araba kullanımına bir çözüm bulmak için ise 20 yıl çalışılmıştır. Okullardaki disiplini sağlamak için dokuz eyaletin dayağa izin vermesi, bu konuda ellerinden gelen her şeyi yapmakta olduklarının bir alametidir. (Dill ve Haberman, 1995: 69)

Aslında dayak, metal detektörler, kameralar ve kuru bilgiler taassubu, ırkçılığı, nefreti, suçu ve şiddeti önleyemez. Zeka, teknoloji ve servet de yetersizdir. Hırs, bencillik ve anarşinin önüne, ancak ulvi hisleri inkişaf ettirerek, fazilet üzerinde tahşidat yapılarak geçilebilir. Okulları kale haline getirmek çözüm değildir. Öğretmenler, idareciler, veliler, müstahdemler ve diğer personel birer fazilet timsali olursa, öğrenciler de benimseyecek modeller bulmuş olurlar.

Talebeler, hayatlarında hiç görmedikleri faziletleri temsil edemezler.

Her öğrencinin alakaya ihtiyacı vardır. Sadece “iyi” öğrenciler değil, mesele çıkaranlar da dinlenilmelidir. Boşvermek kolaydır. Defterden silmek kolaydır. Hayat ucuz olduğu zaman vurdumduymazlık kolaydır. Cezalandırmak da zor değildir. Güç olan bir şey varsa, o da imandan kaynaklanan bir ümit ve şevkle ruhi terbiyede sabır ve sebat göstermektir. Duvarlar değil, köprüler inşa etmektir. (Curwin, 1995: 75)

Kaynaklar:

- Brendiro, L. ve N. Long (1995). “Breaking the Cycly of Conflict”, Educational Leadership. February.

- Curwin, R. L. (1995). “A Humane Approach ta Reducing Violence in Schools”, Educaıional Leadership. February.

- Dill, V.S, ve M. Haberman (1995). “Building a Gentler School”, Educational Leadership. February.

- Karen, R. (1994). Becoming Attached. New York: Warner Books.

- Lindquist, B. (1995) “Children Learn What They Live”, Educational Leadership. February.

- Webster, D. (1993). “The Unconvincing Case for School-Based Conflict Resolution Programs for Adolescents”, Health Affairs 12,4: 126:140.

Yusuf Bayram