Matematik Haberleri Arşivi arrow Matematik haberleri arrow -Dâhi olmanın da bedeli var- Alan Turing hayatı tiyatro oldu Radikal 2002
-Dâhi olmanın da bedeli var- Alan Turing hayatı tiyatro oldu Radikal 2002 Yazdır E-Posta

İSTANBUL - Beyazperdede hüküm süren, çiçeği burnunda dört Oscar'lı ünlü şizofren matematikçi dâhi John Nash'ın yaşamını konu alan 'Akıl Oyunları'nın saltanatı tüm ihtişamıyla devam ederken, bir başka matematik dâhisinin yaşamöyküsü de bugünlerde tiyatroda seyirci karşısına çıkıyor. 

Turing'in yaşamöyküsü üzerine kurulu Hugh Whitemore'un 'Sonsuz Döngü' oyunu Tiyatro Stüdyosu'nda Ahmet Levendoğlu çevirisi ve rejisiyle sahneleniyor. Alan Turing'i Mehmet Ali Kaptanlar'ın canlandırdığı oyunun diğer rollerinde ise Özgür Erkekli, Zeynep Efser Erkekli, Serda Kordeler Aktuna, Murat Kılıç ve Emrah Elçiboğa var. II. Dünya Savaşı sırasında Alman ordusunun 'enigma' haberleşme şifresini kıran İngiliz ekibinin beyni olan Alan Turing, belki John Nash gibi bir şizofren değildi.

Ancak kuşkusuz o, 'zor' ve 'savruk' kişiliğinin yanına eklenen 'eşcinsel'liği yüzünden, Nash'ten daha trajik bir yaşamın kahramanıydı. 42 yaşında intihar ederek yaşamına son veren dâhi Turing'in 'enigma' şifresini nasıl kırdığı bugün hâlâ bilinmiyor. Bu sırrın İngiliz devleti yetkililerince 50 yıl gibi bir sürenin dolmasından sonra açıklanması bekleniyor. Ve bir görüşe göre bu sürenin dolmasına yalnızca birkaç ay kaldı! Yönetmen Ahmet Levendoğlu ile 'Sonsuz Döngü' üzerine görüştük.


Hitler'in sağ kolu Albert Speer'i konu alan 'Dünyanın Başkenti/Speer'in ardından Tiyatro Stüdyosu, yine 20. yüzyıla damgasını vurmuş bir karakteri sahne üzerine taşıyor. Bu tür insanların yaşamını konu alan tekstlerin nasıl bir cazibesi var?


Bu tür insanlar, insanlığa yol gösteren ve dolaylı da olsa insanlığın yaşamını geliştiren ve zenginleştiren, çağları yönlendiren kişiler. Bu yüzden olağanüstü önem taşıyorlar. Ancak doğrudan doğruya bu sahneleme bağlamında ne anlama geliyor dersen... İlle de bu insanları seçip onlar üzerinden tiyatro yapmak diye bir derdimiz yok. Özellikle Turing ve elbette Speer dramatik kişilikeri ön plana çıkan insanlar. Kendi yaşamlarında drama potansiyeli barındıran kişilikler. O nedenle teatral açıdan bize çok çekici geliyorlar.


'Sıra dışı, 'zor' ve 'savruk' bir karakter olan Alan Turing, birçok dâhinin olduğu ya da olması istendiği gibi 'deli' değil...
Turing'in dağınık bir yaşamı var. Sözünü sakınmıyor. Ağzına gelen her şeyi, hatta bazen kendini kızdıracak biçimlerde bile pat diye söyleyebiliyor. Bu özelliği yüzünden söylediği tek bir cümle yüzünden 'düzen'in suç diye tanımladığı bir durumundan ötürü hapse kadar gidebiliyor. Ama huyundan asla vazgeçmiyor. Bilimadamı olarak ise iki tane önemli başarısı var. Yapay zekâ kavramının ilk üreticisi. Bunun uzantısında da pek çoklarının tanımına göre bilgisayarın fikir babası. Bir diğer özelliği de savaşta enigma' şifresini kıran ekibin beyni olması.


Alan Turing'in 'düzen' tarafından dâhiliğiyle' ödüllendirilirken, cinsel yönelimlerinden ötürü cezanlandırılmak istenmesi onu bir 'ikilemin' içine çekmiyor mu?


'Karşı taraf' açısından ele alırsak, öyle bir düzen var ki; neredeyse tek başına ülkeyi savaştan başarıyla çıkarmış bir kişi olarak Alan Turing 'düzen' tarafından övgülerle karşılanıyor, en yüksek nişanlara layık görülüyor. Ama yine aynı 'düzen' o günkü yasalar çerçevesinde adamı mahkûm ediyor. Buradaki ikilem, oyunun temelinde yatan ve bizim de önemle üzerinde durduğumuz bir nokta.


'Matematik', 'şifre' ve 'yapay zekâ' gibi çok da fazla hâkim olunamayan kavramların ekseninde, sürekli 'flashback'lerle çevrili 'Sonsuz Döngü' sahnelenme açısından 'zor' ve 'riskli' bir oyun değil mi?


Seyircinin zekâsına güvenmeyi tercih ediyoruz. Fazla karmaşık bir şeyi izleyici anlamaz düşüncesine girerseniz, o yolun sonu yok. Oradan geri çekile çekile çok anlamsız noktalara kadar gelebilirsiniz.


İzleyici dediğimiz şeyin toplu zekasına güvenerek yola çıkmak gerekir. Evet karmaşık bir metin, üç tane uzun, teknik açıklamalarla dolu tiradı var. İzlenmesi zor olacaktır. Ama o noktada güvendiğimiz metnin çatısının ve genel mantığının çok doğru olamasıdır. Ve tabii Mehmet Ali gibi oyuncunun Turing'i oynaması çok önemli.


'Sonsuz Döngü', nisan sonuna kadar her pazartesi saat 19.00'da İş Sanat'ta. Tel: 0212 316 10 83

10.04.2002

Kaynak: Radikal  

 

<Önceki   Sonraki>
MATEMATİKÇİ PULU
HİPERBOLİK UZAY
FOTO MATEMATİK
C.Sequin Galeri
MATEMATİK AFİŞİ
G.W.Hart galeri
KARİKATÜR
M.C.Escher galeri
MATEMATİK KİTABI
MATEMATİK FİLMİ