“Sanki aklı hep başka yerlerde, aşırı dalgın. Derste sanki başka yerde. Hayal dünyasına dalıp gidiyor. Kendisine bir şey söylendiğinde sanki dinlemiyormuş gibi görünüyor. Çok sakar. Onun kaybettiği okul eşyalarıyla üç çocuk okurdu. Çok unutkan. Beş dakikalık işi üç saatte yapıyor. Sanki motor takılmış gibi hiç durmuyor, düz duvara tırmanıyor. Sınıfta nereye baksam onu görüyorum.”

DEHB(Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) her toplumda oldukça sık görülen ve daha çok erkek çocuklarda kendini gösteren bir durumdur. İnsan gelişim ve yaşamına, kişiler arası ilişkilere, eğitim sürecine olan çeşitli olumsuz etkileri açısından toplumun ve eğitim hizmetlerinin en önemli sorunlarından birisi olarak ele alınmaktadır.(Turgay, 1997)

DEHB’nin temel özellikleri aşırı hareketlilik (hiperaktivite), dikkat eksikliği ve içtepisel davranış (impulsivite) olarak kendini göstermektedir.(Clarenello, 1993;Hauser, 1993)

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğuna Eşlik Eden Sorunlar:
1. Okul sorunları ve öğrenme bozuklukları

2. Karşıt olma-karşı gelme bozukluğu
• Sık sık hiddetlenme, huysuzlanma
• Sık sık büyüklerle tartışmaya girme
• Büyüklerin isteklerine ya da kurallarına uymaya çoğu zaman etkin biçimde karşı gelme ya da bunları reddetme
• Çoğu zaman isteyerek başkalarını kızdırma
• Kendi yaramazlıkları için çoğu zaman başkalarını suçlama
• Çoğu zaman alıngan davranma, çabuk darılma, başkalarınca kolay kızdırılma
• Çoğu zaman içerleme, kızgın ve gücenmiş olma
• Çoğu zaman kinci ve intikam alma, davranışları görülür.

3. Davranım Bozukluğu
• İnsanlara ve hayvanlara karşı saldırgan davranışlar gösterdikleri görülür (Başkalarına kabadayılık eder, gözdağı verir ya da gözünü korkutucu kavga dövüş başlatır. İnsanlara ve hayvanlara acımasız davranır.)
• Eşyalara zarar verir.
• Kuralları ciddî bir biçimde bozar. (Okuldan kaçma gibi).
• Depresyon ve kaygı (anksiyete) bozuklukları
• Arkadaş ilişkilerinde sorunlar
DEHB belirtileriyle başa çıkıp, bu bozukluğun olumlu yönlerini iyi kullanan ve kendi yapılarına uygun meslekler seçen kişilerin başarılı bir yaşamları olabilmektedir.
- Sıcakkanlı ve cana yakın olma
- Enerjik olma
- Esneklik
- İyi espri yeteneğine sahip olma
- Hoşgörülü olma (bazen gerekenden fazla, zarar verici boyutta)
- Yaratıcılık
- Risk alabilme (bazen zarar verici boyutta)
- İnsanlara kolay güvenebilme (bazen zarar verici boyutta)
gibi özellikler DEHB’ nin olumlu yönleri olarak sıralanabilir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta DEHB’ nin olumlu özelliklerinin azalmadığı, olumsuz özelliklerin ortadan kalkmasıyla daha fazla arttığı veya daha verimli hâle gelebildiğidir. (Ercan ve Aydın,1999)
Okul Yaşamına Dair akademik sorunlar yaşayan DEHB’ li çocuklar genel olarak zeki bile olsalar, bu sorunlarla karşılaşabilirler. Bu çocukların yaklaşık olarak;
% 30’ u liseyi bitirene kadar bir-iki kere sınıfta kalır,
% 60’ ı ciddî yazma güçlüğü çekmektedirler
%90’ ı okulda düşük başarılıdır.
%20’ sinin okuma güçlüğü vardır.
%30’ u okulu bırakmaktadır.
%90’ ı okulda yeterince üretken değildir.(Murdence Arcelus, 1999)

Dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik gibi nedenlerden dolayı okul yaşamında zorlanan çocukların eğitim ve öğretiminde sergiledikleri sorunların önlenmesi ve çözümü için özel eğitim ve öğretim yöntemlerinin kullanılması zorunludur. Bu öğrencilerin, özellikle disiplinli ve düzenli sınıflarda eğitim ve öğretim görmeye ihtiyaçları vardır. Sınıf ortamlarında kendilerini güvenlikte hissetmeleri, kendilerinden akademik bakımdan neler beklendiğini iyice anlamaları ve nasıl davranacaklarının öğretmenleri tarafından öğretilmesi gerekir.

Bu öğrencilerin sınıfta sergileyebilecekleri davranış bozukluklarını önlemede öğretmenler için yararlı olabilecek yöntemler:
• Öğrencilerle ayrı ayrı ilgilenin.
• Uygulamalarınızda adaletli olun; açık ve anlaşılır biçimde davranın.
• Öğrenciden beklenenleri açık bir biçimde anlatın.
• Sınıfta yapılabilecek ve yapılamayacak hareketlerin neler olduğunu anlatın.
• Tutarlı ve önceden hazırlanmış programa göre davranın.
• Öğrenciye, önceden tahmin edebileceği biçimde davranın.
• Öğrenciden beklenen davranışları, uyulması gereken kuralları ve bunlara uyulmasının doğuracağı sonuçları sıkça tekrarlayın ve gözden geçirin.
• Uygulamaları ve sonuçları izleyin
• Anlayışlı, sabırlı ve esnek bir öğretmen olun.
• Sorunları yaşamadan önlemeye çalışın.

Öğretmenlerin sıklıkla karşılaştıkları bazı davranış bozukluklarına karşı neler yapabiliriz